Một làn sóng đầu tư dệt may đã đổ về Việt Nam để đón
đầu TPP. Những dự án tỷ đô có thể thu hút đầu tư nhưng cũng tạo ra những
sức ép về dài hạn cho các DN và nền kinh tế.
Liên tiếp các dự án lớn
Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
6 tháng đầu năm 2015 giảm mạnh, nhưng ngành dệt may lại tăng đột biến.
Trong tổng số vốn 5,85 tỷ USD đầu tư, dệt may chiếm 1,12 tỷ USD, với 3
dự án lớn, trong đó có dự án tới 660 triệu USD, cao nhất từ trước tới
nay.
Dự án 660 triệu USD là của nhà đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ, xây dựng nhà máy
sản xuất và chế biến sợi tại Đồng Nai. Ngoài ra, còn có dự án 300 triệu
USD sản xuất sản phẩm may mặc của nhà đầu tư Anh quốc tại TP HCM và dự
án nhà máy sợi, vải màu 160 triệu USD tại Tây Ninh của nhà đầu tư Hong
Kong.
Trước đó, ngành dệt may
cũng có 3 dự án lớn thuộc về các nhà đầu tư Trung Quốc, gồm dự án 400
triệu USD xây khu công nghiệp dệt may tại Nam Định; dự án 300 triệu USD
của Texhong tại Quảng Ninh và dự án 200 triệu USD của TAL tại Hải Dương.
Nhiều DN dệt may của Trung Quốc đã quyết định đầu tư vào Việt Nam xây
nhà máy sợi, dệt, nhuộm... Tại TP HCM, Công ty Forever Glorious thuộc
tập đoàn Sheico (Đài Loan) cam kết đầu tư 50 triệu USD để triển khai một
dự án hoàn chỉnh từ dệt vải đến sản xuất các sản phẩm may mặc chuyên
dụng cao cấp cho thể thao dưới nước. Công ty Gain Lucky Limited thuộc
tập đoàn Shenzhou International (Trung Quốc) sẽ đầu tư 140 triệu USD để
phát triển dự án Trung tâm Thiết kế thời trang và sản xuất các sản phẩm
may mặc cao cấp.
Ở khu vực phía Bắc, tập đoàn Dệt may Yulun Giang Tô (Trung Quốc) vừa
được chính quyền tỉnh Nam Định cấp phép đầu tư dự án từ sản xuất sợi,
đến dệt, nhuộm với tổng vốn đầu tư 68 triệu USD...
Nguyên nhân thu hút nhiều dự án dệt may là do giá nhân công của Việt
Nam thấp cùng với sự tác động của các hiệp định thương mại tự do, đặc
biệt là đón đầu Hiệp định xuyên Thái Bình Dương (TPP) sắp hoàn tất.
Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) cho biết, hiện nay, mức
thuế suất trung bình sản phẩm dệt may Việt Nam xuất vào Mỹ 17-30%, nếu
được giảm xuống còn 0% thì sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn trước các
nước khác.
Đặc điểm riêng biệt của TPP là quy tắc xuất xứ hàng hóa (CRO). Để
nhận được mức thuế 0%, các nước tham gia phải triệt để tuân theo quy tắc
xuất xứ với từng sản phẩm.
Với dệt may là phải sử dụng nguyên liệu từ sợi trong nước. Nếu phải
nhập thì chỉ nhập trong phạm vi các nước thành viên của TPP. Vì vậy
nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã đầu tư vốn lớn vào Việt Nam với các khâu sản xuất sợi, dệt, nhuộm, may.
Thách thức DN trong nước
Thách thức lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam là lệ thuộc vào nguyên
liệu của nước ngoài. Theo số liệu thống kê, hiện Việt Nam vẫn nhập gần
50% nguyên phụ liệu cho dệt may, chủ yếu từ Trung Quốc.
Trung Quốc không tham gia TPP, vì vậy các nhà đàm phán thương mại Mỹ đã yêu cầu Việt Nam phải giảm sự lệ thuộc về nguồn nguyên liệu dệt may từ Trung Quốc để được hưởng các ưu đãi thuế quan khi vào Mỹ.
Thách thức lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam là lệ thuộc vào nguyên liệu của nước ngoài.
Hiện chỉ có Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) là đầu tư mạnh cho các khâu sản xuất sợi, dệt nhuộn... Từ năm 2013, Vinatex
đã đầu tư 51 dự án, trong đó có 14 dự án sợi, 15 dự án dệt, 15 dự án
may... với tổng mức đầu tư trên 8.000 tỷ đồng. Sau khi hoàn thành vào
năm 2016, các dự án có khả năng đáp ứng 50-60% nhu cầu của toàn tập
đoàn. Với các DN nhỏ của Việt Nam, không đủ vốn đầu tư cho phát triển
nguồn nguyên liệu, đang hết sức lo lắng về vấn đề này.
Ông Lê Tiến Trường, Tổng giám đốc Vinatex cho biết, ngành dệt may đang là đối tượng cạnh tranh của toàn thế giới.
Việt Nam hiện đang đứng thứ 2 về dệt may, sau Trung Quốc. Tuy nhiên
khoảng cách đang rất xa. Việc cạnh tranh với Trung Quốc gần như là bất
khả thi, đó là lý do dệt may các nước chọn Việt Nam làm đối tượng cạnh
tranh trực tiếp. Điều này đặt các DN trong nước trước một thách thức vô
cùng lớn.
Theo Vitas, trong hơn 3.000 DN dệt may trên cả nước hiện nay, số
lượng DN FDI chiếm khoảng 25% nhưng lại chiếm hơn 60% tổng kim ngạch XK
của cả nước. Và hầu hết các DN FDI đang tiếp tục mở rộng sản xuất khắp
cả nước để đáp ứng nhu cầu XK. Như vậy, ngành dệt may dù có số lượng DN
và quy mô hoạt động được đánh giá là tương đối mạnh, nhưng lại đang có
một khoảng cách khá xa với DN FDI.
Với nhiều DN Việt Nam, chủ yếu thực hiện công đoạn may, giá
trị gia tăng thấp, vốn nhỏ, công nghệ lạc hậu, được cho sẽ gặp khó khăn,
không đấu nổi về năng suất, chất lượng, giá thành, có thể sẽ trở thành
những DN làm thuê cho các DN FDI có tiềm lực mạnh.
Cùng với đó nỗi lo lớn nhất của các DN dệt may Việt Nam là nguồn nhân
lực bị "chảy máu". Một số DN FDI dệt may đang ráo riết săn lùng nguồn
nhân lực chất lượng cao phục vụ cho mở rộng sản xuất và cạnh tranh với
các đối thủ.
Giám đốc 1 công ty may trong nước cho biết, một DN dệt may của
Srilanka đầu tư tại khu CN Phố Nối (Hưng Yên) vốn không lớn, đang đi tìm
các nhân lực chủ chốt, sẵn sàng trả mức lương từ 3.000-3.500
USD/người/tháng. Đây là mức lương khá cao mà hầu hết các DN trong nước
khó đáp ứng được. Với việc mạnh tay "chi tiền" các DN FDI chắc chắn sẽ
lôi kéo thành công những nhân lực giỏi từ các DN trong nước. Đây là điều
đáng lo ngại.
Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, không phải cứ đi ra ngoài mới
là hội nhập, mà thế giới đã đến tận nơi để hội nhập với chúng ta. Dù có
muốn hay không thì DN Việt vẫn phải tham gia "sân chơi" chung. Nếu các
DN dệt may Việt Nam không nhanh chân, các chính sách không kịp thời thì
đứng trước cơ hội này cũng vẫn chỉ là kẻ làm thuê.
(Vietnamnet)