Người Mỹ dạy con kinh doanh thế nào?

Nhiều công ty gia đình nhỏ và vừa ở Mỹ đang rất chú trọng trong việc đào tạo thế hệ kế cận. Điều họ lưu tâm không chỉ là việc kinh doanh, mà còn là gieo cấy một tinh thần doanh nhân trong những đứa trẻ, để chúng có được khát vọng sở hữu riêng một doanh nghiệp.

Trao gửi

Theo báo New York Times, ngày càng nhiều doanh nhân thành đạt ở Mỹ dành sự chăm chút để con họ trở thành những nhà điều hành chính trong các công ty khởi nghiệp. Công việc này đôi khi được họ bắt đầu ngay từ lúc con cái họ đang học cấp hai.

Gia đình doanh nhân Zietz là một ví dụ. Bên bàn cơm tối ở nhà họ tại Boca Raton ở bang Florida, thường thì câu hỏi “hôm nay ở trường thế nào” sẽ được hỏi sau, bữa cơm hay được bắt đầu bằng việc một trong những đứa trẻ sẽ hỏi bố nó về công việc trong ngày của ông trong tư cách Giám đốc điều hành Công ty TounchSuite.

Gia đình doanh nhân Zietz - Giám đốc điều hành Công ty TounchSuite

Đó là công ty thành lập năm 2003 chuyên cung cấp các dịch vụ công nghệ và tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ. Tới năm 2014, TouchSuite đã đạt doanh thu năm là 28 triệu USD.

Ba đứa con của doanh nhân Zietz gồm Rachel 14 tuổi, Jordan 13 tuổi và Morgan 9 tuổi đều hết sức quan tâm tới tình hình kinh doanh ở công ty của bố. Chẳng hạn chúng rất muốn biết về việc TouchSuite đã thâu tóm một công ty của Canada và bổ sung thêm 42 nhân viên khác vào tổng số 80 nhân viên hiện có của công ty của bố ở Mỹ.

Ông Zetz vẫn còn nhớ ngay trong lần sinh nhật thứ 10 của con gái lớn Rachel, cô bé đã khiến ông bất ngờ khi phê phán một doanh nghiệp về việc không sở hữu tài sản trí tuệ của chính mình.

Ông Zietz năm nay 47 tuổi, từng là luật sư chuyên về luật thuế và thương thảo hợp đồng. Ông nói: “Tôi đã luôn muốn kinh doanh. Vào những năm 80 của thế kỷ trước, việc là một doanh nhân không thú vị như bây giờ. Khi đó tôi kinh doanh chỉ vì không thể tìm việc gì khác”.

Ông Zietz hãnh diện gọi Rachel là “bản sao” của mình. Ông nói: “Tôi có thể mang Rachel đi và để con bé vào bất cứ ngôi nhà nào trên nước Mỹ, con bé cũng sẽ trở thành một doanh nhân. Con trai tôi thì khác, nó sẽ không thành doanh nhân được. Thằng bé thông minh, nhưng nó không có được những tố chất của một người làm kinh doanh trong bộ mã di truyền như Rachel. Tuy nhiên thằng bé lớn lên trong gia đình tôi và kinh doanh là câu chuyện chúng tôi luôn nhắc tới”.

Ông Zietz cho biết: “Tôi cư xử với các con như những người trưởng thành và nói chuyện với chúng như bạn bè vậy. Tôi cố gắng chia sẻ tất cả những gì đã tích lũy được theo năm tháng. Tôi trao cho chúng kiến thức để chúng sẽ tiếp thu và áp dụng nó”.

Trên thực tế cô con gái Rachel đã có dự án khởi nghiệp thành công với Công ty Gladiator Lacrosse từ năm 12 tuổi. Năm nay, doanh thu của công ty đạt 1 triệu USD từ việc nhập khẩu các sản phẩm từ Trung Quốc và bán trên mạng. Cô bé đã trình bày kế hoạch kinh doanh của mình khi kết thúc chương trình đào tạo 30 tuần do Học viện Doanh nhân trẻ ở địa phương tổ chức. Học viện này có khoảng 113 dự án kinh doanh hoạt động tại 38 bang của nước Mỹ. Cậu em trai Jordan cũng đang sở hữu doanh nghiệp GameReef chuyên cho thuê các hệ thống chơi game video.

Jordan cũng đăng ký tham gia chương trình của Học viện Doanh nhân trẻ ngoài giờ học. Học viện này có trụ sở tại Rochester, chuyên giúp các học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 tìm ra đam mê và sở trường của mình, nghĩ ra ý tưởng kinh doanh, lên kế hoạch và cuối cùng là bắt tay thực hiện.
Bà Gayle Jagel, sáng lập viên kiêm giám đốc điều hành học viện cho biết, 50% học viên đều là con của các doanh nhân. Có 50% là nữ.

Trong một lớp học tại Học viên Doanh nhân trẻ ở Arlington

Theo bà Jagel, để dạy trẻ kinh doanh, “Điều đầu tiên và trước nhất là hãy giúp trẻ tự tìm ra sở thích và đam mê của chúng. Đừng tập trung vào những rủi ro và tiêu cực. Hãy chăm chú vào tính khả thi. Hãy tạo một môi trường có thể gặt hái thành công. Hãy hỏi trẻ nhiều câu hỏi để giúp chúng có thể hoàn thiện các ý tưởng của mình. Hãy cho chúng biết chúng sẽ cần những gì và có thể nhờ ai giúp đỡ”.

Và nuôi dưỡng

Joana Strober là sáng lập viên kiêm Giám đốc điều hành ứng dụng trên di động Kurbo Health chuyên giúp trẻ vị thành niên quản lý cân nặng và giữ gìn sức khỏe. Bà Joana khởi nghiệp một năm trước tại quê nhà ở Palo Alto thuộc bang California với sự giúp đỡ của 3 con tuổi từ 7 đến 15. Joana nhấn mạnh nguyên tắc học thông qua truyền đạt ý tưởng: “Ngạn ngữ nói rằng, ‘bạn không thể là cái mà bạn không thể thấy’”.

Cô con gái lớn Sarah của bà đã có nền tảng khởi nghiệp rất tốt. Cô bé đã thu hút được hàng ngàn người theo dõi tài khoản TasteslikeSF trên Instagram của mình. Đây là kênh riêng của của Sarah chuyên cung cấp thông tin về các nhà hàng và thực phẩm ngon ở địa phương, trưng bày ảnh chụp của những món ăn đặc sắc.

Doanh nhân tương lai Ceirra Moore (11 tuổi) - một học viên của Học viện Doanh nhân trẻ - trình bày kế hoạch kinh doanh của mình để thuyết phục các nhà đầu tư trong sự kiện được tổ chức tại Đại học West Florida. Ảnh: pnj.com

Bà Strober chia sẻ về những bí quyết trong việc dạy trẻ kinh doanh: Khi ai đó nói ‘không’ với chúng, hãy hỏi họ lý do từ chối. Hãy để trẻ tham gia vào việc kinh doanh của gia đình và hãy thử làm mọi công việc khác nhau, không chỉ là mạng xã hội hay phát triển ứng dụng mà còn là dịch vụ khách hàng và công tác nhân sự, để trẻ thấy rằng làm chủ một doanh nghiệp dù nhỏ cũng phải cùng lúc “sắm” rất nhiều vai. Bà cũng khuyên nên khuyến khích trẻ tìm công việc ở các công ty khác ngoài công ty gia đình để quan sát, học hỏi cách vận hành của họ.

Còn với Saili Gosula, một bà mẹ đơn thân với một con trai và một con gái đang sở hữu doanh nghiệp riêng tại San Mateo (bang California) thì quan niệm giản dị hơn, hãy cứ cho con cái tham gia vào công việc với mình hàng ngày, tự khắc nó sẽ có tinh thần của một doanh nhân.

Bà chia sẻ: “Thuở ban đầu bạn sẽ phải làm việc rất vất vả. Tôi đã cố ý để con cái luôn ở bên mình vì tôi không muốn công việc trở thành khoảng cách giữa tôi và chúng. Một trong những điều tuyệt vời nhất của việc tự kinh doanh là bạn có thể mang con cái theo mình trong khi làm việc”.

Con trai bà, Gabriel, vừa tốt nghiệp Đại học California, Chico với tấm bằng thương mại và đang chuẩn bị có một doanh nghiệp của riêng mình. Còn với con gái Isabela, nay mới 14 tuổi, bà Gosula tin rằng từ những gì quan sát, bà tin chắc chắc rồi con bé cũng sẽ đi theo nghiệp kinh doanh của mình.

Gosula nói: “Tôi nghĩ là mình đã tạo dựng được ý niệm tốt đẹp trong các con về việc sở hữu một doanh nghiệp. Trong tấm thiệp tặng mẹ nhân Ngày của mẹ, Isabela đã viết ra những điều để lý giải mẹ nó là một người thật tuyệt vời, trong đó có câu ‘Vì mẹ là một doanh nhân’”.

(Doanh Nhân Sài Gòn)

>> Doanh nhân dạy con kinh doanh thế nào?

Người Mỹ càng già càng giàu

Những người thuộc “thế hệ trầm lặng” như ông Burkhart được hưởng lợi từ hệ thống y tế ngày càng phát triển, hệ thống an sinh xã hội hào phóng hơn và thoát được thời kỳ đại suy thoái.

Jon Burkhart sinh ra trong thời Đại suy thoái. Khi hai vợ chồng ông kết hôn năm 1959, họ sống ở Texas và mỗi kỳ lương đều bỏ ra 10% để tiết kiệm. Nhờ những khoản đầu tư vào cổ phiếu và bất động sản đúng thời điểm, ở tuổi 81, ông có một cuộc sống khác biệt so với cuộc sống của những người già mà ông biết đến khi còn là một đứa trẻ.

“Chúng tôi đầu tư một cách cẩn trọng, khôn ngoan và cuối cùng đã có được “rổ trứng” khá đẹp khi bắt đầu nghỉ hưu”, Burkhart nói. Hiện ông đang sống trong một trung tâm giành cho người đã nghỉ hưu ở Winston-Salem, North Carolina.

Theo khảo sát về tình hình tài chính của người tiêu dùng được Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) thực hiện, tài sản ròng trung bình của những người già nhất nước Mỹ đã tăng từ mức thấp nhất ở thời điểm cách đây hai thập kỷ lên mức cao nhất trong các nhóm tuổi. Có thể đây là một tín hiệu không tốt lành cho nền kinh tế bởi nhóm trong độ tuổi lao động thường chi tiêu nhiều hơn so với nhóm người cao tuổi. 

Sinh ra trong khoảng thời gian từ năm 1928 đến 1945, những người thuộc “thế hệ trầm lặng” như ông Burkhart đã được hưởng lợi từ hệ thống y tế ngày càng phát triển, hệ thống an sinh xã hội hào phóng hơn và thoát được thời kỳ đại suy thoái. Đà hồi phục của thị trường chứng khoán và nhà đất kết hợp với phương pháp đầu tư đa dạng giúp họ trở thành “thế hệ người già giàu có nhất từ trước đến nay” (theo lời William Emmons, chuyên gia kinh tế đến từ Fed chi nhánh St. Louis). 

Cụm từ “thế hệ trầm lặng” được tạp chí Time đưa ra lần đầu tiên năm 1951, trong một bài báo miêu tả đây là thế hệ “làm việc chăm chỉ và rất ít nói, thế hệ không hay phát biểu, diễn thuyết”. 

34% trong số những người thuộc thế hệ này tự nhận họ ủng hộ đảng Dân chủ, 32% có thái độ trung lập và 29% ủng hộ đảng Cộng hòa. 

Với người trẻ tuổi nhất trong nhóm cũng bắt đầu nghỉ hưu từ năm 2007, thế hệ này được bảo vệ trước cuộc khủng hoảng tài chính tồi tệ nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai. 

Tính trung bình, năm 2013, một hộ gia đình Mỹ gồm những người từ 75 tuổi trở lên có tài sản ròng đạt 194.800 USD sau khi đã điều chỉnh theo lạm phát. Con số của năm 1989 là 130.900 USD. Hiện những người thuộc thế hệ trầm lặng đang ở độ tuổi từ 69 đến 86. 

Tuy nhiên, mức tăng này không được chuyển hóa thành chi tiêu tiêu dùng. Kết quả nghiên cứu của JPMorgan Chase cho thấy chi tiêu của các hộ gia đình sẽ đạt đỉnh vào năm 45 tuổi và giảm dần theo từng độ tuổi cao hơn, ngoại trừ chi phí y tế. Đến năm 75 tuổi, sức chi tiêu sẽ giảm khoảng 43%. 

Từ năm 1962 đến 1991, khi thế hệ này ở trong đô tuổi lao động, GDP của nước Mỹ đã tăng trung bình 3,5% mỗi năm. Kể từ đó đến nay, GDP Mỹ tăng trưởng 2,6% mỗi năm. 

Nhà cửa và các tài sản tài chính mà thế hệ này mua được đã tăng giá mạnh mẽ trong mấy thập kỷ vừa qua. Một vài người đặt tiền vào chỉ số S&P 500 từ đầu năm 1977 và khoản đầu tư này đã tăng trưởng gần 14 lần tính đến ngày cuối cùng của tháng 12/2007, tháng mà cuộc suy thoái bắt đầu. Trong khi đó, giá nhà đã tăng 472% kể từ năm 1975. 

Burkhart đã tính toán hoàn toàn chính xác về diễn biến của thị trường bất động sản và TTCK. Sau 30 năm sản xuất và đạo diễn các chương trình truyền hình trực tiếp, ông cùng vợ chuyển tới Maui, Hawaii. Họ đã mua đất ở đây kể từ những năm 1980. Khoảng năm 2008, ông bán ngôi nhà ở Hawaii với lợi nhuận 300% và đổ tiền vào các quỹ tương hỗ khi chỉ số S&P 500 gần chạm đáy thấp nhất 13 năm. 

Qua mấy thập kỷ, nước Mỹ cũng giành những chính sách trợ cấp dành cho người già hào phóng hơn. Tiền trợ cấp bình quân trên đầu người đã được nâng từ mức 4.000 USD trong năm 1960 lên tới 27.975 USD trong năm 2011. Tính theo tỷ trong GDP, chi phí này tăng từ mức 2,1% lên 7,5%. 

Chỉ có 9,5% số người Mỹ trong nhóm từ 65 tuổi trở lên nằm trong diện nghèo đói năm 2013, thấp hơn bất cứ nhóm tuổi nào khác. Năm 1959 tỷ lệ là 35% và đây là nhóm có tỷ lệ nghèo đói cao nhất. 

Các chương trình Medicare và Medicaid giúp nhóm này tiếp cận được với các dịch vụ chăm sóc y tế, do đó họ cũng có tuổi thọ cao hơn. Năm 2009, một người 65 tuổi có thể sống thêm 19,2 năm nữa. Tuổi thọ tăng lên khiến số của cải tăng thêm càng đóng vai trò quan trọng hơn.

Vì một bộ phận không nhỏ dựa vào các khoản đầu tư vào tài sản cố định có lợi suất thấp như trái phiếu chính phủ và nợ của doanh nghiệp, tăng tài sản trở thành công việc khó khăn hơn sau suy thoái. Tuy nhiên, số tiền tích lũy được sau nhiều năm tiết kiệm tỏ ra rất hữu ích.

Cụ bà 88 tuổi Cecilia Fishbein sống trong một viện dưỡng lão ở Florida, nơi bà có thể ăn tối với bạn bè, chơi bài, lướt web và nghe tin tức. Bà đã lớn lên trong thời Đại suy thoái, cưới chồng khi gần 30 tuổi và cùng chồng tích lũy của cải cũng như đầu tư cho sự nghiệp học hành của con cái. 

“Bạn không thể tiêu hết số tiền kiếm được mà phải nghĩ đến tương lai. Chúng tôi sống rất thoải mái, mặc dù không phải là những triệu phú”, cụ nói. 

Theo Infonet/Bloomberg