Có một lựa chọn là xây dựng một bức trường thành bao quanh nền kinh tế hơn 10 nghìn tỷ USD này bằng các biện pháp kiểm soát vốn
mới và toàn diện. Điều này giống như là tự mình phá cửa kính rồi nhấn
chuông báo động vậy, và nhiều yếu nhân đang ủng hộ giải pháp này. Một
người như thế là Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Haruhiko
Kuroda, người là tâm điểm chú ý của Diễn đàn Davos hồi tuần trước khi
ông hối thúc Trung Quốc áp đặt các kiểm soát vốn để ngăn dòng tiền mặt tháo chạy.
Trung Quốc đang nhận được vô số lời khuyên không cần thiết. Các đối
tác thương mại của nước này, gồm Nhật Bản và các nhà sản xuất hàng hóa
trên thế giới có liên quan mật thiết đến quá trình chuyển đổi của Trung
Quốc từ nền kinh tế xuất khẩu tốc độ cao sang mô hình ổn định hơn tập
trung vào dịch vụ và tiêu dùng.
Nhưng sự chuyển đổi này không hề êm ả. Trung Quốc đang tăng trưởng ở
tốc độ chậm nhất kể từ năm 1990 và các thị trường chứng khoán trong nước
ở Thượng Hải và Thâm Quyến đã trải qua những đợt bán tháo lớn và liên
tiếp trong tháng một mà đã làm bốc hơi 1,8 nghìn tỷ USD. Không có bất cứ
giải pháp tình thế nào cho giới chức Trung Quốc, vốn đã ban hành những
quy định nghiêm ngặt về luân chuyển vốn.
Ngừng giao dịch thương mại?
“Không có nhiều giải pháp cho Trung Quốc, chỉ còn nước ngừng toàn bộ
giao dịch thương mại,” Andrew Collier, một nhà phân tích độc lập về
Trung Quốc và là cựu chủ tịch Ngân hàng Quốc tế Trung Quốc ở Hoa Kỳ cho
biết.
Dòng vốn tháo chạy cũng phản ánh các cơ hội đầu tư tốt hơn ở nước
ngoài, và đó không hẳn là một chuyện xấu. Năm ngoái, các doanh nghiệp
Trung Quốc đã chi con số kỷ lục 61 tỷ USD để mua các công ty nước ngoài
có thể giúp họ xâm nhập các thị trường mới và tiến lên nấc thang cải
tiến trong những năm tới. Tháng này, Haier Group Corp. đã thông báo kế
hoạch sử dụng cổ phiếu được bán ở Thượng Hải để thâu tóm bộ phận kinh
doanh đồ điện gia dụng của General Electric với giá 4,5 tỷ USD.
Cảnh cáo Soros
Nhiều người tiết kiệm Trung Quốc đang chuyển tiền của mình ra khỏi nước này do lo ngại sự phá giá đột ngột của đồng nhân dân tệ
và bất an về ý định của chính phủ. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC)
đã nhấn mạnh cơ quan này không dự định thay đổi nhiều trong chính sách
tiền tệ. Năm ngoái, ngân hàng này đã chi một khoản lớn trong dự dữ ngoại
hối của Trung Quốc để giữ giá đồng nhân dân tệ. Truyền thông nhà nước
đã cảnh báo các nhà đầu cơ, gồm cả tỷ phú George Soros, phải lùi bước và
không bán khống đồng tiền của nước này.
Nhưng giá đồng nhân dân tệ thì cứ tiếp tục giảm, xuống mức thấp nhất
trong 5 năm vào hồi đầu tháng này và đã mất 5% giá trị trong chưa đầy 1
tháng. PBOC không hoạt động hoàn toàn độc lập và đôi khi phải chiều theo
ý của chính phủ, nơi mà một số quan chức có thể muốn thúc đẩy khu vực
xuất khẩu bằng cách hạ giá đồng tiền xuống thấp hơn nữa.
Những lựa chọn chính sách khó khăn phía trước sẽ làm xói mòn niềm tin
của người tiết kiệm Trung Quốc hơn nữa. Nếu chính phủ nghiêm túc trong
việc duy trì đồng nhân dân tệ và ngăn chặn các nhà đầu cơ, họ có thể
phải nhờ đến kho dự trữ ngoại hối trị giá 3,3 nghìn tỷ USD nhiều hơn
nữa.
Các nhà phân tích lo ngại rằng kho dự trữ này có thể không có tính
thanh khoản cao như vẻ ngoài hoặc có thể được cam kết một phần để cấp
vốn cho các dự án của chính phủ. Theo Bloomberg, khối tài sản dự trữ này
có thể xuống thấp đến mức không mong muốn vào giữa năm nay.
“Trung Quốc có dự trữ ngoại hối lớn nhưng ở lãi suất hiện nay hoặc
cao hơn, tính thanh khoản sẽ không cao trong nhiều tháng, không phải
nhiều năm,” Victor Shih, giáo sư chuyên ngành chính trị và tài chính
Trung Quốc ở Đại học California ở San Diego (Mỹ) cho biết.
Yu Yongding, cựu cố vấn của PBOC cho rằng các nhà hoạch định chính
sách cần ngừng can thiệp vào thị trường tiền tệ và duy trì dự trữ ngoại
hối.
Còn có những biện pháp mạnh tay hơn như tăng lãi suất hoặc cho phép
đồng tiền phá giá sâu một lần. Nhưng các biện pháp như này đi kèm với
nhiều rủi ro lớn trong một nền kinh tế đang giảm tốc và cần tái cơ cấu
sâu rộng các ngành công nghiệp quốc doanh chìm trong nợ nần.
Lựa chọn khó khăn nhất trong tất cả - áp đặt kiểm soát toàn diện mới
lên dòng chảy vốn, sẽ phải đối mặt với các cam kết cải cách khu vực tài
chính trong quá khứ.
“Chúng tôi không dự đoán các biện pháp kiểm soát vốn nghiêm ngặt vì
chính phủ sẽ không muốn gây rủi ro cho tiến trình quốc tế hóa đồng nhân
dân tệ và tự do hóa tài khoản vốn,” Viện Tài chính Quốc tế cho biết
trong một tuyên bố.
Trong khi đó, áp lực vẫn chưa giảm bớt. Các dòng vốn chảy ra đã tăng
vọt trong tháng 12, khép lại năm 2015 với thất thoát tổng cộng 1 nghìn
tỷ USD, một con số kỷ lục kể từ năm 2006 theo dữ liệu của Bloomberg.
Có một cách khách để thấy được quy mô vấn đề mà Trung Quốc đang gặp
phải: Nếu chỉ 5% trong dân số 1,3 tỷ người của nước này gửi tối đa 50.00
USD được cho phép ra khỏi đất nước, số tiền dự trữ 3,3 nghìn tỷ USD sẽ
bốc hơi hoàn toàn. Công dân Trung Quốc thường xuyên tìm cách lách luật,
từ góp chung hạn ngạch cho đến sử dụng các ngân hàng ngầm.
Không đến nỗi nghiêm trọng
Phải nói rằng Trung Quốc vẫn còn nhiều sức mạnh. Nền kinh tế ngầm
đang cho thấy dấu hiệu của sự dẻo dai, đặc biệt ở khu vực tiêu dùng và
dịch vụ. Và không phải tất cả tiền mặt chảy ra nước ngoài đều được gọi
là dòng vốn tháo chạy: một số được dùng để trả nợ nước ngoài hoặc cấp
vốn cho các khoản đầu tư ra nước ngoài.
Tôi không nghĩ dòng vốn tháo chạy của Trung Quốc bây giờ là nghiêm
trọng,” Derek Scissors, một học giả chuyên về kinh tế Trung Quốc của
Viện Doanh nghiệp Mỹ ở Washington cho biết. “Rõ ràng là nếu Trung Quốc
có hai năm trong tình trạng này hoặc nhiều hơn, thì nước này mới gặp vấn
đề.”
Tuy nhiên, quy mô của vấn đề đã được vạch trần hôm 26-1 khi dữ liệu
cho thấy khoảng cách giữa kim ngạch xuất khẩu sang Hồng Kông do Trung
Quốc công bố và khối lượng giao dịch đăng ký theo lãnh thổ đã nới rộng
ra vào tháng 12 năm ngoái. Điều này cho thấy các biến động trên thị
trường tiền tệ đã thổi bùng lên hoạt động làm hóa đơn thương mại giả.
“Các ngân hàng đang gặp khó khăn trong việc thẩm tra tính hợp pháp của
các giao dịch,” Collier nói.
Các diễn biến khác trong tuần nay đã nêu bật thách thức mà cả nhà đầu
tư trong và ngoài nước phải đối mặt khi đánh giá sức mạnh của nền kinh
tế nước này. Vương Bảo An, giám đốc Cục Thống kê Trung Quốc là quan chức
cấp cao mới nhất bị nhắm đến trong chiến dịch chống tham nhũng của Chủ
tịch Tập Cận Bình, một tuyên bố của chính phủ cho hay chỉ vài giờ sau
khi ông Vương phát biểu về tình hình kinh tế.
Sẽ là sai lầm khi xem vụ điều tra này là bằng chứng mới về sự thiếu
chân thực trong dữ liệu kinh tế của Trung Quốc, “truyền thông về vụ điều
tra là bằng chứng về sự nhạy cảm của Trung Quốc khi phải đối phó với
các biến động thị trường,” hai kinh tế gia của Bloomberg Tom Orlik và
Fielding Chen viết trong một báo cáo cho biết.
Khi mà có quá ít các lựa chọn tốt, có lẽ giải pháp khả thi nhất là
tiếp tục dùng tất cả những gì có thể như can thiệp, thuyết phục và thắt
chặt vốn nhằm ngăn chặn dòng chảy vốn ra ngoài. Về cơ bản, để khắc phục
vấn đề cần phải khôi phục niềm tin của các nhà đầu tư toàn cầu về triển
vọng kinh tế và tính minh bạch trong các tuyên bố của chính phủ Trung
Quốc.
“Công khai cho nhà đầu tư biết Trung Quốc định làm gì tiếp theo sẽ là bước đầu tiên,” Scissors nói.
(Theo Trí thức trẻ)