Warren Buffett lý giải 'bong bóng' giá hình thành như thế nào

Tỷ phú cho rằng bong bóng xuất phát từ những giả thiết nghe có vẻ hợp lý, kích thích người ta mua vào và đẩy giá tăng lên chóng mặt.

Trong một cuộc phỏng vấn với Ủy ban Điều tra Khủng hoảng Tài chính  năm 2010, huyền thoại đầu tư Warren Buffett đã trả lời một số câu hỏi về quan điểm cá nhân với bong bóng nhà đất và tín dụng. Ông cũng đưa ra giải thích về cách cách bong bóng hình thành, giúp những người muốn đầu tư hoặc nghiên cứu kinh tế học hành vi:

"Người thầy cũ của tôi - Ben Graham khoảng 50 năm trước đã nói một điều khiến tôi nhớ đến tận bây giờ và ngày càng thấy đúng. Ông ấy nói: 'Con sẽ gặp nhiều rắc rối hơn khi đầu tư dựa trên một giả thiết có lý, so với một giả thiết phi lý'.

Nếu bạn giả sử mặt trăng làm từ phô mai hay thứ gì đó, nghe đã thấy kỳ cục rồi. Nhưng nếu bạn cho rằng cổ phiếu sẽ cho lợi nhuận cao hơn trái phiếu, nó đã trở thành giả thiết thổi phồng bong bóng chứng khoán 1929. Khi ấy, mọi người nghĩ rằng cổ phiếu bắt đầu hấp dẫn. Và thế là họ quên hết những hạn chế của giả thiết ban đầu. Theo thời gian, giả thiết này trở thành lực đẩy tạo nên bong bóng. Nó bị lãng quên khi diễn biến giá xuất hiện.

Huyền thoại đầu tư Warren Buffett. Ảnh: AP

Giờ đây, chúng ta đang chứng kiến điều tương tự trên thị trường nhà đất. Bạn hoàn toàn có lý khi cho rằng giá nhà sẽ tăng dần theo thời gian, do đôla Mỹ yếu đi.

Khi có tới 66 - 67% người dân muốn có nhà riêng, rồi bạn lại có thể đi vay tiền để mua nhà, và thực sự tin rằng giá nhà sẽ tăng, bạn sẽ mua càng nhanh càng tốt. Đó là một giả thiết rất hợp lý.

Rồi diễn biến giá xuất hiện, bạn sẽ muốn mua 3 căn, 5 căn, đồng ý với những khoản thanh toán không đủ khả năng chi trả. Vì giá năm sau sẽ tăng.

Người cho vay cũng cảm thấy điều tương tự. Họ thực sự không quan tâm là người vay có đủ tiêu chuẩn hay không đâu. Vì kể cả nếu phải tịch thu nhà, giá nhà năm tới cũng tăng lên cơ mà. Và một khi đà tăng đã có, lại được củng cố bởi diễn biến giá, và giả thiết ban đầu bị lãng quên, tình cảnh như năm 1929 đã xuất hiện.

Internet cũng thế. Internet sẽ thay đổi cuộc sống của chúng ta. Nhưng nó không có nghĩa công ty nào cũng phải có vốn hóa 50 tỷ USD, tạo nên bong bóng dotcom.

Diễn biến giá quan trọng với mọi người đến nỗi che lấp cả tâm trí họ. Nhà cửa là tài sản lớn nhất. Người dân có thể không hiểu mấy về cổ phiếu, về hoa tulip, nhưng họ đều quen thuộc với nhà đất, và muốn mua bằng mọi giá. Vì thế, việc đi vay mua nhà đã tạo ra một bong bóng lớn chưa từng có".

Những ngày cuối tháng 8, đầu tháng 9/2008, cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất kể từ sau Thế chiến thứ II bắt đầu lan rộng. Từ sự suy thoái của thị trường nhà đất Mỹ với nguyên nhân được người ta nhắc đến nhiều nhất sau này là "cho vay dưới chuẩn" (tài sản thế chấp cho các khoản vay bất động sản không đủ đảm bảo trả nợ), cuộc khủng hoảng lan sang thị trường tài chính và rồi tới kinh tế toàn cầu.

Cơn địa chấn thực sự nổ ra vào ngày 7/9 với việc hai đại gia cho vay thế chấp của Mỹ là Fannie Mae và Freddie Mac bị quốc hữu hóa. Sau đó, lần lượt Lehman Brothers, Washington Mutual tuyên bố phá sản. Merill Lynch bị Bank of America mua lại, còn AIG phải nhận hàng chục tỷ USD cứu trợ từ Chính phủ Mỹ.

Để cứu vãn nền tình thế, ngân hàng trung ương các nước đã phải cắt giảm lãi suất, bơm tiền cho các công ty hay mua lại nợ xấu. Tuy nhiên, động thái đó cũng không thể ngăn cản Nhật, EU, Mỹ, Nga và nhiều quốc gia khác trên thế giới rơi vào suy thoái trong quý IV năm đó. Theo cựu Chủ tịch Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) - Alan Greenspan, đây là cuộc khủng hoảng "hàng trăm năm mới có một lần".

>> 20 câu nói “để đời” của thiên tài đầu tư Warren Buffett

 Vnexpress/BI

Bong bóng công nghệ: Muốn cổ phiếu tăng giá hàng trăm %, chỉ cần thêm từ blockchain vào tên gọi!

Cổ phiếu của các công ty có liên quan đến công nghệ blockchain trở thành lựa chọn hàng đầu của bất kỳ nhà đầu tư nào muốn gia nhập cơn sốt nhưng lại không muốn mua bán tiền số trực tiếp vì sợ biến động giá 

Những ngày này, trên thị trường tài chính quốc tế có 1 sự thật nghe vô lý nhưng vẫn đang xảy ra: bất cứ khi nào 1 công ty chạm vào bất cứ thứ gì liên quan đến blockchain, thậm chí khi điều đó chỉ là 1 lời tuyên bố chứ chưa phải là hiện thực, cổ phiếu của công ty đó sẽ tăng vọt. Ví dụ mới nhất: Riot Blockchain Inc., công ty trước đây có tên gọi là Bioptix Inc.

Từng là 1 công ty chuyên về các loại máy móc chẩn đoán trong ngành công nghệ sinh học và là 1 cổ phiếu penny đã trải qua 3 lần chia tách ngược chỉ trong 5 năm, giờ đây Riot Blockchain tuyên bố đang đầu tư vào các hoạt động kinh doanh liên quan đến tiền số. Chưa biết kết quả ra sao nhưng cổ phiếu của nó đã tăng hơn gấp đôi kể từ ngày 16/11, khi Riot Blockchain thông báo mua cổ phần và trở thành nhà đầu tư chiến lược ở công ty kiểm toán và kế toán Verady LLC.

Không chỉ có vậy, cổ phiếu này vốn đã tăng giá từ tháng 10, ngay sau khi đổi tên và mua cổ phần của Tess Inc, công ty cung cấp các phương tiện thanh toán dựa trên công nghệ blockchain.

Diễn biến giá cổ phiếu Riot Blockchain.

Diễn biến của cổ phiếu Riot Blockchain cho thấy mối quan tâm khổng lồ mà nhà đầu tư dành cho thị trường tiền số, trong bối cảnh bitcoin đã tăng giá hơn 700% và một loạt các vụ ICO thành công huy động được vốn khủng chỉ sau vài giờ đồng hồ. Hiện tổng giá trị vốn hóa của thị trường tiền số đã lên đến 260 tỷ USD, so với mức 17 tỷ USD ở thời điểm đầu năm 2017.

Hợp đồng phái sinh bitcoin vẫn chưa đi vào hoạt động trên sàn giao dịch lớn nào, các quỹ ETF tiền số thì chưa được chấp thuận và hiện chỉ có một số nhỏ các quỹ nắm giữ tài sản kỹ thuật số. Do đó cổ phiếu của các công ty có liên quan đến công nghệ blockchain trở thành lựa chọn hàng đầu của bất kỳ nhà đầu tư nào muốn gia nhập cơn sốt nhưng lại không muốn mua bán tiền số trực tiếp vì sợ biến động giá.

Một ví dụ khác là 360 Blockchain, 1 công ty vốn cổ phần tư nhân mới đổi tên vào tháng trước và đã chứng kiến cổ phiếu tăng giá tới 300%. Có tên cũ là 360 Capital Financial, công ty này cho biết đang có kế hoạch tập trung đầu tư vào những công ty có liên quan đến blockchain.

Danh sách không dừng lại ở đó. Cổ phiếu Overstock.com tăng giá mạnh sau thông báo ra mắt sàn giao dịch token tuân thủ mọi quy định của Ủy ban chứng khoán và Hối đoái Mỹ. Goldmoney được lợi từ tuyên bố sẽ đem đến cho khách hàng khả năng giao dịch bitcoin và ether cũng như cất giữ những tài sản kỹ thuật số trong các két an toàn có thể dễ dàng kiểm toán.

Những hiện tượng này gợi nhớ về bong bóng dot-com thời kỳ những năm 1990, khi điều duy nhất 1 công ty cần làm để cổ phiếu tăng vọt là thêm “.com” vào tên gọi. Tất nhiên, các công ty blockchain phản đối kết luận này và ngay lập tức chỉ ra điểm khác biệt.

“Đó không phải là một loại mỹ phẩm được sử dụng để làm đẹp bề ngoài. Chúng tôi tập trung vào việc tìm kiếm những công ty tuyệt vời đang phát triển công nghệ mang tính đột phá”, Jeff Koyen - cố vấn của 360 Blockchain nói.

>> Cổ phiếu tăng 394% trong 1 phiên nhờ thêm cụm từ blockchain vào tên gọi

Theo Trí thức trẻ/Bloomberg

6 vụ bong bóng kinh tế chấn động lịch sử

Từ cơn cuồng loạn “Hoa tulip Hà Lan”tới cuộc Đại khủng hoảng thị trường Phố Wall là những bài học kinh tế xương máu mà lịch sử không thể nào quên lãng.

Từ cơn cuồng loạn “Hoa tulip Hà Lan”tới cuộc Đại khủng hoảng thị trường Phố Wall là những bài học kinh tế xương máu mà lịch sử không thể nào quên lãng.

Bong bóng kinh tế xảy ra khi hiện tượng đầu cơ tràn lan trên thị trường làm giá cả hàng hóa hoặc tài sản giao dịch tăng đột biến đến mức không tưởng. Sự nhảy vọt tài chính bất ngờ này là cơ hội để người đầu cơ kiếm bẫm trong một khoảng thời gian ngắn, do vậy các tay chơi càng ham hố đầu cơ mạo hiểm hơn nữa.

Song theo quy luật, bong bóng mong manh này chắc chắn sẽ vỡ tung và hậu quả của nó đủ kinh khủng để cuốn sạch tài sản của giới đầu tư cũng như nhấn chìm nền kinh tế thế giới. Từ cơn cuồng loạn “Hoa tulip Hà Lan” hồi thế kỷ 17 tới cuộc Đại khủng hoảng thị trường Phố Wall năm 1929 chính là những bài học kinh tế xương máu mà lịch sử không thể nào quên lãng.

Hội chứng cuồng hoa tulip

Ai ngờ được hoa tulip lại khiến nhiều người phá sản?

Hoa tulip luôn được nhắc tới như một biểu tượng của tình yêu. Thế nhưng, vào thế kỷ 17 tại đất nước Hà Lan, loài hoa này lại hiện diện cho “sự tàn vong” của những nhà đầu tư quá tham vọng. Hà Lan lâm vào cảnh “ba chìm bảy nổi” không lâu sau khi hoa tulip trở thành cơn sốt ở thị trường châu Âu vào khoảng giữa thế kỷ 16. Lúc đó, tulip tượng trưng cho địa vị và quyền lực, chỉ dành riêng cho giới quý tộc và những kẻ lắm tiền yêu hoa. Khi lượng cầu vượt quá lượng cung, các nhà buôn đã khởi đầu canh bạc của mình để mua bằng được giống hoa hiếm này. Thợ nề, mục sư hay luật sư… đều nằm trong số đám đông đổ mạnh dòng vốn vào thị trường củ hoa.

Những khu chợ bán hoa mọc lên như nấm, trong đó củ hoa được giao dịch theo cách thức giống với thị trường chứng khoán Phố Wall ngày nay. Trong cơn đầu cơ tích trữ cuồng loạn, một củ hoa tulip bỗng trở thành vật quy đổi ngang bằng với mọi thứ, từ một cỗ xe kéo, một đôi ngựa, hàng chục tấn lúa mạch tới hàng trăm kg pho mát.

Sức mạnh của “cổ phiếu” củ hoa tulip không hề suy giảm cho tới tháng 2/1637 khi thị trường “hốt bạc” này bỗng nhiên đổ sập xuống do các tay chơi lớn quyết định bán tháo. Giá củ hoa rơi thẳng đứng chỉ còn 1% giá trị đã khiến các nhà buôn hoảng loạn chạy đua để xả sạch kho dự trữ. “Nhà buôn giàu có bị hạ cấp gần như thành kẻ ăn mày. Nhiều người trong hàng ngũ quý tộc chứng kiến cơ đồ của mình bị phá hủy mà không thể cứu vãn”, nhà báo người Scotland Charles Mackay viết trong cuốn sách của ông về thời kỳ này.

Chính phủ Hà Lan đã lập ra một hội đồng chịu trách nhiệm dọn sạch đống đổ nát mà “cơn cuồng loạn” tulip gây ra, tuy nhiên nền kinh tế nước này vẫn chìm trong khủng hoảng tới nhiều năm sau đó.

Bong bóng South Sea

Bức họa mô tả bầu khí sôi động của thị trường chứng khoán thời thế kỷ 18.

 “Bong bóng” là thuật ngữ chính xác để miêu tả về vụ bùng nổ tài chính của Công ty cổ phần South Sea của Anh hồi thế kỷ 18. Công ty này hoạt động theo hình thức đối tác công tư, được thành lập năm 1711 với mục đích giảm bớt gánh nặng nợ chiến tranh khoảng 50 triệu bảng Anh của quốc gia, tương đương với 100% GDP lúc đó.

South Sea là công ty thương mại Anh duy nhất được hoạt động tại vùng biển Nam Mỹ song chỉ thu được số lợi nhuận ít ỏi do phía Tây Ban Nha cũng chiếm giữ một thị trường lớn tại khu vực này. Mặc dù không thành công trong kinh doanh nhưng South Sea lại thuyết phục được chính phủ Anh chấp thuận việc chuyển đổi một số phần món nợ quốc gia thành cổ phần của công ty.

Tới năm 1720, tin đồn rộ lên rằng công ty này được “nâng đỡ” và sắp nhận được hợp đồng chuyển hóa nốt phần nợ quốc gia khổng lồ còn lại. Chớp lấy thời cơ, South Sea liền phát hành một số cổ phiếu ra thị trường đồng thời cho phép người mua thanh toán làm nhiều đợt. Bởi vậy người dân từ mọi tầng lớp xã hội đã hùa nhau cùng tham gia kiếm lời.

Từ tháng 1 đến tháng 6/1720, giá trị mỗi đầu cổ phiếu của South Sea đã nhảy bước ngoạn mục từ 128 bảng lên gần 1.000 bảng. Nhưng chỉ một tháng sau, quả bong bóng bị thổi phồng quá sức bỗng bục vỡ khi chính những lãnh đạo công ty cũng nhận thấy sự yếu kém và giá trị không thực của lá cổ phiếu.

Giá cổ phiếu rớt xuống sàn kéo theo một trận bán tháo điên loạn. Tới thời điểm cuối năm, hàng ngàn người mất trắng tài sản vì South Sea. Kết quả điều tra của chính phủ Anh sau đó đã phát hiện một số chính trị gia và lãnh đạo của công ty có hành vi tham nhũng, nhận hối lộ. Khi mọi việc vỡ lở thì các nhà đầu tư chỉ còn trong tay những tờ giấy vô giá trị.

Bong bóng Mississippi

Nhà kinh tế John Law.

Năm 1716, nước Pháp rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn tiền kim loại quý và ngập trong đống nợ. Để giải quyết khủng hoảng, hoàng gia Pháp đã nhờ tới chuyên gia kinh tế người Scotland có tên John Law, người được mệnh danh là một phù thủy tài chính. John Law đã gợi ý nước này sử dụng đồng tiền giấy để vực dậy nền kinh tế.

Với sự trợ giúp của hoàng gia, Law đã lập ra một ngân hàng, đồng thời phát hành tiền giấy. Một năm sau đó, Law lập ra công ty Mississippi rồi trở thành công ty thương mại hoạt động độc quyền tại vùng lãnh thổ Louisiana của Pháp (nay thuộc Mỹ). Công ty Mississippi bắt đầu bán cổ phần đổi lấy trái phiếu chính phủ và tiền giấy. Sự việc này đã nhanh chóng gây một cơn sốt trong lòng công chúng. Trong vòng chưa đầy 1 năm, giá trị mỗi lá phiếu đã tăng kinh khủng từ 500 livre tới 18.000 livre (đơn vị tiền tệ của Pháp lưu hành khoảng năm 781 – 1794).

Thoạt đầu kế hoạch tài chính của Law đã tác động tích cực đến nền kinh tế và giúp nhiều nhà đầu cơ trở nên giàu có. Tuy nhiên công ty Mississippi này chưa bao giờ kinh doanh thành công trên đất Louisiana. Ngoài ra, ngân hàng của ông còn in quá nhiều tiền giấy để đáp ứng nhu cầu mua cổ phiếu của giới đầu tư, dẫn đến tình trạng lạm phát tăng vọt.

Năm 1720, toàn bộ hệ thống tài chính này đã sụp đổ sau khi xảy ra tình trạng các nhà đầu tư nghi ngờ đòi đổi tiền giấy. Trong khi đó, thực tế số đồng xu vàng mà nhà nước hiện có lại rất ít ỏi, không đủ để quy trả cho một bộ phận người dân. Ngay lập tức, một luồng sóng bán tháo đã diễn ra trong hoảng loạn kéo theo sự lao dốc của cổ phiếu công ty Mississippi. Hàng ngàn triệu phú mới nổi biến thành kẻ bần cùng chỉ sau một đêm. “Kẻ lập công” Law sau khi “bại trận” đã bị trục xuất khỏi nước Pháp.

Quả bom nhà đất Florida

Cơn sốt ảo tại "Vùng đất của ánh nắng" Florida đốt cháy tiền bạc của giới đầu tư.

Bang Florida của Mỹ nổi tiếng là vùng đất của sự sôi động. Năm 1920, dân số ở khu vực này vào khoảng 968.000 người nhưng chỉ 5 năm sau đó, con số này đã tăng lên trên 1.263.000 người. Điều gì đã dẫn đến sự gia tăng này? Vào thời điểm gọi là “Tiếng gầm của thập niên 20”, nền kinh tế Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất đang trên đà phát triển hưng thịnh. Người công nhân lành nghề được trả lương hậu hĩnh, đời sống ổn định nên họ bắt đầu nghĩ đến việc mua nhà để sinh sống. Rất đông người quyết định đến vùng “thiên đường nhiệt đới” này để tìm mua nhà giá rẻ. Thị trường nhà đất tại đây đã diễn ra rất sôi nổi, khoảng giữa những năm 1920, giá nhà thường vụt tăng gấp đôi chỉ sau vài tháng.

Cơn sốt mua nhà giá thấp bán giá cao đã khiến nhiều người đầu cơ tiếp tục mạnh tay rót vốn mặc dù họ thậm chí chưa bao giờ đặt chân tới Florida. Không ít trường hợp kẻ đầu tư không có đủ tiền mua nhà, mới chỉ đặt cọc một phần tiền đã kịp thời sang tay cho người khác để kiếm lời. Tình trạng mua đi bán lại có phần mù quáng đã tạo điều kiện cho những kẻ lừa đảo kiếm chác bằng các miếng đất ảo hoặc có vị trí xấu. Giá nhà bị thổi phồng kéo theo nạn lạm phát đã khiến cuộc sống ở Florida trở nên khó thở.

Báo chí Mỹ bắt đầu viết về thực trạng người dân có xu hướng rời bỏ vùng đất này bên cạnh một thực tế là tuyến đường sắt chở vật liệu xây dựng tới đây đã quá tải và ngừng hoạt động. Điều này đã khiến các khách mua trở nên thận trọng hơn. Một loạt các vụ thiên tai sau đó đã tước mất danh hiệu “vùng đất thiên đường” của Florida, hàng ngàn héc ta đất đắt đỏ không có người mua, các nhà đầu cơ bất động sản bỗng rơi vào cảnh thua lỗ, phá sản.

Hỗn loạn cổ phiếu đường sắt

Những năm 1840, sự ra đời của hệ thống đường sắt hiện đại đã thổi bùng lên cuộc cách mạng công nghệ ở Anh. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi đã có hàng trăm dự án đường ray được Quốc hội Anh phê chuẩn với tổng chiều dài hơn 15.000km. Dự án sau luôn tham vọng và hoành tráng hơn dự án trước nó. Theo học giả Andrew Odlyzko, lượng tiền mà chính phủ đầu tư cho việc xây dựng đường sắt có lúc còn nhiều gấp đôi số tiền chi vào quân đội. Nhờ vậy mà cổ phiếu đường sắt trở thành một hạng mục thu hút các nhà kinh doanh đầu cơ ồ ạt.

Bất chấp niềm tin tưởng của giới đầu tư, ngành công nghiệp đường sắt lại thể hiện không ổn định. Sau đỉnh điểm vào năm 1845, giá cổ phiếu đường sắt phải trải qua nhiều năm lao dốc đau đớn. Tính đến năm 1850, các khoản đầu tư bốc hơi 50% giá trị. Hàng ngàn người như ngồi trong chảo lửa, trong đó có nữ tiểu thuyết gia nổi tiếng Charlotte Bronte khi những lá phiếu của cô tụt giá từ 120 bảng xuống còn xấp xỉ 20 bảng. “Rất, rất nhiều người bị hệ thống đường sắt kỳ lạ này cướp đi miếng ăn hàng ngày”, bà viết.

Phố Wall sụp đổ

Tờ Brooklyn Daily Eagle đưa tin về sự kiện Phố Wall sụp đổ.

Trong thời kỳ vàng son thập niên 1920, chứng khoán Mỹ bùng nổ như chưa từng diễn ra trước đây. Vô số người dân thường Mỹ dùng những khoản vay dài hạn đầu tư vào chứng khoán với giấc mộng giàu có và họ đã được đền bù bằng lợi nhuận tăng lên gấp bốn lần trong khoảng thời gian từ 1920-1929.

Người đầu tư chứng khoán tự tin thực hiện các giao dịch ký quỹ, bằng cách mượn tiền của nhà môi giới, trong khi các ngân hàng bắt đầu đầu cơ tiền của khách hàng mà không tuân thủ quy định. Tới cuối năm 1929, giá chứng khoán tăng với tốc độ không tưởng. Các bộ phận khác của nền kinh tế không theo kịp tốc độ leo thang của thị trường chứng khoán nên đã làm dấy lên những đồn đại về khả năng xảy ra một sự đổ vỡ. Thấy vậy, rất nhiều nhà kinh tế uy tín hàng đầu nước Mỹ đã trấn an người đầu tư bằng lời cam kết rằng “thị trường có xu hướng tăng giá”.

Sự lạc quan cuối cùng cũng biến mất vào ngày 24/10/1929, được biết tới như “Ngày thứ Năm đen tối”. Các chỉ số chứng khoán ngày hôm đó đã “cắm đầu lao thẳng”. Các nhà đầu tư đã thực hiện 13 triệu giao dịch bán tháo hoặc chuyển đổi trong cơn hoảng loạn khiến bảng điểm ở các sàn chứng khoán Phố Wall không thể đăng tải kịp các hoạt động giao dịch.

Sự đổ vỡ kinh hoàng tiếp tục xảy ra vào “Ngày thứ Ba đen tối” khi thị trường ghi nhận đà tụt dốc nhanh hơn trước. Hàng tỷ USD đã bốc hơi khỏi nền kinh tế, khởi đầu một quá trình tài chính hỗn loạn với việc 4.000 ngân hàng đổ vỡ vào năm 1933. Sự rối ren này đã dẫn tới cuộc Đại suy thoái chấn động lịch sử, gây hậu quả nặng nề cho nước Mỹ và lan rộng ra châu Âu trong suốt một thập kỷ. Nhà nghiên cứu Boris Borisov ước tính số nạn nhân của cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ là hơn 7 triệu người.

Nguồn Tin tức

>> Những lần chứng khoán Mỹ khủng hoảng 50 năm gần đây

Bong bóng hoa Tulip Hà Lan: Lịch sử bùng nổ và sụp đổ

Bong bóng hoa tulip Hà Lan là khủng hoảng bong bóng đầu cơ tài sản đầu tiên được ghi nhận, khi giá không ngừng tăng vọt rồi sau đó lao dốc một cách thảm hại. Nhưng tại sao ngày nay chúng ta vẫn chưa thể quên bong bóng tài sản này?  

Những ngày cuối tháng 4 cách đây 376 năm, chính phủ Hà Lan đã phải họp để giải quyết vấn đề khủng hoảng giá hoa tulip.

Bong bóng hoa tulip Hà Lan là khủng hoảng bong bóng đầu cơ tài sản đầu tiên được ghi nhận, khi giá không ngừng tăng vọt rồi sau đó lao dốc một cách thảm hại.

Nhưng tại sao ngày nay chúng ta vẫn chưa thể quên bong bóng tài sản này?

Dựa trên cuốn sách “Hội chứng cuồng hoa Tulip” (Tulipmania) của sử gia Anne Goldgar xuất bản năm 2007, lịch sử bùng nổ và sụp đổ của bong bóng hoa tulip Hà Lan được dựng lại một cách sinh động dưới đây.

1. Theo các thông tin cổ xưa, hoa tulip có nguồn gốc từ Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay). Một vị đại sứ nhận thấy tại hoa tulip rất phổ biến ở Constantinople (Istanbul), thủ phủ của đế chế Ottoman. Cuối những năm 1500, ông gửi hạt giống hoa tulip này cho một người bạn ở Hà Lan là nhà thực vật học Carolus Clusius. 

2. Khi giá hoa tulip bắt đầu bùng nổ, thì thực ra việc sưu tập từ tác phẩm nghệ thuật cho đến vỏ sò cũng đã phát triển rất rộng rãi ở châu Âu. Clusius yêu cầu thương nhân đi biển đem về cho ông những mẫu cá lạ, giống cây quý hiếm và ông sẽ đổi bằng huy chương hay đặc sản thủ công mỹ nghệ.

 

3. Và giao dịch hàng hoá tương lai cũng đã nở rộ ở Amsterdam. Năm 1602, Sở giao dịch chứng khoán Amsterdam ra đời. Hoạt động mua bán ngũ cốc vùng Baltic cũng đã tồn tại hàng thập kỷ trước đó, như là những giao dịch hợp đồng hàng hóa tương lai không chính thức, và thúc đẩy sự ra đời của Công ty Hà Lan – Đông Ấn (Dutch East India Company).

 

4. Sang thế kỷ 17, hoa trở thành loại hàng hóa thu hút sự chú ý. Và nhu cầu về hoa tulip là lớn nhất, bởi đây là loại hoa không chỉ đẹp mà còn có rất nhiều chủng loại để nghiền ngẫm.

Nhưng mọi thứ đã đi quá xa ra ngoài “mỹ học”. Một học giả thời đó đã viết: “Bạn bè không còn là bạn, và mọi người không còn đi tìm thứ gì ngoài chuyện chỉ quan tâm đến lợi nhuận”.

 

5. Đến những năm 1630 đã xuất hiện một số nhà môi giới hoa tulip. Việc buôn bán loài hoa này có sức hút đặc biệt không thể cưỡng lại được. Một nhà thơ thời đó viết: “Nếu nhìn vào lợi nhuận từ hoa tulip thì người ta sẽ tin ngay là trên đời chẳng có thuật giả kim nào là hấp dẫn hơn mặt hàng này”.

6. Hoa tulip nhanh chóng trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi trên khắp cả nước. Hàng xóm, đồng nghiệp trong công ty truyền tai nhau, chủ cửa hàng, hiệu sách, thợ làm bánh, bác sỹ rỉ rả với khách hàng… khiến tất cả tin rằng đất nước Hà Lan đang đổ xô vào hoa tulip và bị lợi nhuận từ mặt hàng nông sản này mê hoặc.

 

7. Năm 1637, giá hoa tulip lên đến đỉnh điểm. Giá của Switsers, một loại củ hoa tulip phổ biến, tăng hơn gấp 10 lần từ mức 125 florin/pound ở thời điểm ngày 31/12/1636 lên đến lên 1.500 florin vào ngày 03/02/1637. 

8. Đỉnh điểm của b ong bóng là cuộc đấu giá huyền thoại diễn ra tại thị trấn Alkmaar vào ngày 05/02/1637. Cuộc đấu giá này được tổ chức để quyên góp tiền cho trẻ mồ côi. Ở cuộc đấu giá này, một củ tulip Viceroy được bán với giá 4.203 florin và một củ Admirael Van Enchuysen được bán với giá lên tới 5.200 florin.

9. Theo Goldgar, chúng ta vẫn chưa biết đâu là nguyên nhân thực sự khơi mào việc bán tháo hoa tulip. Trên thực tế, các bong bóng tài sản khác cũng “xì hơi” theo cách tương tự như vậy.

Có tài liệu cho rằng việc bán tháo có thể bắt đầu từ một thương vụ không thành công ở Haarlem. Người khác thì cho rằng người mua cuối cùng cũng đã bắt đầu nhận thấy mức giá hoa tulip cao một cách quá vô lý. 

Bong bóng hoa tulip tan vỡ cũng trùng hợp với một đợt dịch bệnh càn quét qua đất nước Hà Lan.

Goldgar thì cho rằng có những bằng chứng cho thấy, lúc đó lượng cung đã bắt đầu vượt quá nhu cầu. Các thương nhân nhỏ lẻ thậm chí cũng tự trồng hoa tulip.

10. Chỉ sau một đêm, giá củ hoa tulip mùa đó lao dốc, khiến người mua, người bán cũng như các nhà môi giới và bảo hiểm mất trắng. 

11. Ngày 27/4, chính phủ liên bang Hà Lan buộc phải can thiệp, nhưng vẫn không thể cứu vãn được tình hình. Theo Goldgar, lúc đó chính phủ Hà Lan đã ra một thông báo rất yếu ớt là các quan tòa địa phương sẽ chịu trách nhiệm đưa ra phán quyết cho các tranh chấp.

12. Đến tháng 01/1838 thì tình trạng bế tắc mới bị phá vỡ, khi các thành phố bắt đầu lập ra các uỷ ban độc lập để giải quyết tranh chấp.

Haarlem lập Ủy ban các vấn đề về hoa (Commissarissen van de Bloemen Saecken, tức là Commissioners for Flower Affairs), họp hàng tuần vào các ngày thứ 4 và thứ 7, từ 9h đến 11h sáng và 2h đến 4h chiều, để xét xử các tranh chấp trong giao dịch hoa. Những người vắng mặt sẽ bị phạt 30 stuiver cho lần đầu và 12 florin cho lần vi phạm thứ 3. 

Giải pháp được đưa ra là hủy tất cả các hợp đồng và đánh phí 3,5% vào bên mắc nợ. 

13. Goldgar cũng chỉ ra hai nhận thức sai lầm liên quan đến bong bóng hoa tulip.

Thứ nhất, không phải toàn bộ tầng lớp thương nhân Hà Lan đều lao đao. Như đề cập ở trên, phần lớn giao dịch tập trung ở một số ít người thuộc tầng lớp giàu có. 

Thứ hai, không phải cuộc khủng hoảng hoa tulip này đã phá hủy toàn bộ nền kinh tế Hà Lan. Thực tế, hầu hết các ngành kinh tế của Hà Lan vẫn tiếp tục tăng trưởng cho đến giữa thế kỷ 17. 

14. Vậy tại sao chúng ta vẫn nhớ đến bong bóng hoa tulip này? Thứ nhất, cuộc khủng hoảng bong bóng hoa tulip tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực cho xã hội Hà Lan. Thứ hai, và cũng là lý do chính, là các bong bóng tài sản khác vẫn đang tiếp diễn và hầu như không ai rút ra được bài học.

Một bằng chứng là bong bóng cổ phiếu công ty South Sea vào thế kỷ 18 mà ngay cả nhà bác học Issac Newton cũng bị mất gần hết gia tài.

Xem thêm: Cuốn vào đám đông, thiên tài Issac Newton cũng thua “sấp mặt” trên thị trường chứng khoán

>> 6 vụ bong bóng kinh tế chấn động lịch sử

Nguồn: Business Insider/Anne Goldgar/Pace.edu.vn

Tranh tối tranh sáng đất Nhật Tân: bong bóng cận kề

Sau sự kiện cầu Nhật Tân được thông xe, giá đất tại Đông Anh, quanh khu vực cầu Nhật Tân tăng một cách chóng mặt, báo hiệu nguy cơ “bong bóng” mới tại đây.

Những lô đất khu tái định cư tại Vĩnh Ngọc (Đông Anh) đã tăng khoảng 4 - 5 triệu đồng/m2 so với thời điểm trước khi thông xe cầu Nhật Tân.Ảnh: Nguyên Minh

Xả hàng

Khoảng 3 năm nay, thị trường bất động sản Đông Anh “đóng băng”, giá đất giảm mạnh, người có đất muốn bán cũng không dám rao, vì sợ bị ép giá. Thế nhưng, ngay sau thời điểm cầu Nhật Tân được thông xe, những quảng cáo bán đất ven cây cầu này lại nhan nhản trên mạng.

Theo anh Ngoại Hào, một môi giới địa ốc người địa phương, sau khi cầu Nhật Tân thông xe, nhiều người ngoại tỉnh, làm việc bên kia cầu sang mua đất để ở và cũng có không ít nhà đầu tư nhìn thấy cơ hội, nên sang đây săn hàng.

Trong khi người mua khá đa dạng, thì người bán hiện nay, theo anh Hào, chủ yếu là những nhà đầu tư, chứ người dân địa phương không còn nhiều đất để bán. Dù giá đất ở đây tăng từng ngày kể từ khi cầu Nhật Tân thông xe, nhưng so với thời điểm sốt cách đây 3 năm, giá chỉ bằng khoảng 50%.

Lấy ví dụ một số lô đất đang môi giới, anh Hào cho biết, nhà đầu tư đã mua từ thời điểm năm 2010, với giá từ 47 - 50 triệu đồng/m2, nhưng hiện rao bán với giá khoảng 24 triệu đồng/m2.

Tại một văn phòng môi giới khác tại Vĩnh Ngọc (Đông Anh), nhân viên môi giới tại đây cũng cho biết, hầu hết các lô đất đơn vị này đang rao bán đều của nhà đầu tư ký gửi. Theo lý giải của nhà môi giới này, cầu Nhật Tân đưa vào sử dụng, giá đất tại Đông Anh có thể tăng mạnh trong tương lai, do khoảng cách vào trung tâm Hà Nội được rút ngắn. Tuy nhiên, phần lớn nhà đầu tư vẫn xả hàng để hiện thực hóa dòng tiền.

Và thổi bóng

Việc giá đất ở các khu vực ven cầu Nhật Tân tăng trở lại khi cây cầu này được thông xe là điều dễ hiểu, tuy nhiên, việc mỗi ngày một giá như hiện nay cho thấy, đất nền khu vực này đang có dấu hiệu bị “thổi giá”. Cụ thể, ngoài lượng nhà đầu tư muốn thoát hàng sau thời gian dài bị chôn vốn, thì lượng tin rao bán đất tại Đông Anh, nhất là tại xã Vĩnh Ngọc cũng xuất hiện nhan nhản, trong đó, không ít thông tin là giả, chỉ nhằm lôi kéo sự chú ý của khách hàng.

Trong vai khách hàng có nhu cầu mua đất tại khu vực này, phóng viên đã liên hệ với một số văn phòng môi giới đăng quảng cáo, nhưng được trả lời, đất đã được bán, hoặc mức giá đã tăng so với mức giá đã rao trước đó. Nếu khách muốn mua thì phải trả giá cao hơn, hoặc được môi giới chỉ tới các lô đất ở vị trí ngõ ngách, hay khu vực ngoài đê, xa chân cầu.

Anh Nguyễn Văn Thực, nhà môi giới đất nền tại đây khẳng định, giá đất tại Vĩnh Ngọc nhiều khả năng còn tăng trong thời gian tới. Các lô đất mặt đường ven cầu Nhật Tân trước khi thông xe có giá khoảng 60 triệu đồng/m2, nay có lô đất được rao bán với giá gần 90 triệu đồng/m2 và đây không phải mức giá cuối cùng. Tại các lô đất tái định cư, trước khi thông cầu chỉ có giá khoảng 40 triệu đồng/m2, nay cũng đã tăng khoảng 4 - 5 triệu đồng/m2.

Trong khi đó, anh Hào tiết lộ, lô đất có diện tích 150 m2 anh đang môi giới trước khi thông xe cầu Nhật Tân chỉ có giá khoảng 22 triệu đồng/m2, hiện chủ đất đòi đúng 24 triệu đồng/m2 mới bán. Theo anh Hào, nếu khách hàng không mua ngay, việc lô đất này tiếp tục tăng giá trong tương lai là chắc chắn? Trong khi đó, các lô đất đấu giá cũng đang được rao cao hơn giá mua từ 4 - 5 triệu đồng/m2, dù trước đó, nhà đầu tư đã đặt mua cao gấp đôi giá khởi điểm, lên đến 22 triệu đồng/m2.

Theo tìm hiểu của Đầu tư Bất động sản, trước thời điểm cầu Nhật Tân thông xe, tại Vĩnh Ngọc chỉ có vài nhà môi giới hoạt động tự do, nhưng hiện nay, tuyến đường ven cầu Nhật Tân xuất hiện hàng loạt văn phòng môi giới nhà đất với biển hiệu hoành tráng. Tuy nhiên, ông chủ thực sự của các văn phòng môi giới nhà đất này là ai thì môi giới “thổ địa” như anh Ngoại Hào cũng lắc đầu không biết.

Trao đổi với phóng viên, một số nhà đầu tư bất động sản có kinh nghiệm tại Hà Nội cho biết, việc cầu Nhật Tân thông xe là cơ hội vàng cho các nhà đầu tư đất nền trước đó thoát hàng. Vì thế, rất có thể, một số văn phòng môi giới mới là do các nhà đầu tư “cá mập” lập ra để thổi giá, nhằm “chuyển lửa” sang tay các nhà đầu tư khác.

Rủi ro của cơn sốt đất mới đang diễn ra tại một số khu vực thuộc huyện Đông Anh ngày càng lớn, vì chưa ai muốn dừng lại, cho đến khi quả bóng bị xì hơi như cách đây 3 năm.

Theo báo Đầu tư chứng khoán