Cái kỳ lạ ở Tadashi Yanai, người đứng đầu chuỗi thời trang Nhật Uniqlo, nằm ở bản chất “tự nhiên như không” của ông.
Yanai là người cổ vũ mạnh mẽ cho sự cải tiến. Phương châm của ông là “Thay đổi hay là chết”.
Trong khi các nhà điều hành cấp cao Nhật thường thận trọng trong nói
năng và rất ngại khi bị hỏi các câu hỏi mang tính cá nhân thì Yanai lại
màu mè như những chiếc áo len dài tay và áo phông trong các cửa hàng
quần áo của ông.
Nói chuyện hào sảng, nhiều lúc át cả tiếng người
phiên dịch, Yanai rất thẳng thắn nói nhiều đề tài, từ tình hình kinh tế
của Nhật cho đến cách sống ủy mị, yếu đuối của giới trẻ Nhật. Theo ông,
giới trẻ ngày nay dựa dẫm quá nhiều vào cha mẹ.
Ngay cả cách ăn
mặc của ông cũng rất khác. Các doanh nhân Nhật thường khoác lên mình bộ
com-lê màu xám nhưng Yanai, 64 tuổi, lại nổi bật như một miếng bò bít
tết nằm trên đĩa sushi với chiếc áo sơ mi kẻ ô và chiếc quần dài màu
nâu.
Quần áo ông mặc luôn là sản phẩm của Uniqlo. Ông trung thành
với thương hiệu của mình đến nỗi ông không ngại… cởi cúc quần ngay giữa
cuộc phỏng vấn để cho mọi người thấy chiếc quần con hiệu Uniqlo của
mình.
Con người cải tiến
“Khoe hàng” là một
phần phong cách của Yanai. Nhưng sự sùng bái, lòng trung thành đó của
ông rất thật. Và đó là chìa khóa để hiểu vì sao Yanai đã đưa các cửa
hàng quần áo bé nhỏ của gia đình mình trở thành một thương hiệu toàn
cầu.
Fast Retailing, công ty mẹ của Uniqlo, không lớn bằng một số
đối thủ như Gap và Inditex (Tây Ban Nha), chủ của chuỗi cửa hàng Zara
nổi tiếng, nhưng Fast Retailing đang bám sát gót các công ty này.
Một
bằng chứng là trong khi doanh số bán tại Gap hầu như không đổi trong 10
năm qua thì doanh số của Fast Retailing đã tăng gấp 3 lần lên tới 11,8
tỉ USD, đưa Yanai vào hàng ngũ những người giàu nhất châu Á.
Làm
thế nào Uniqlo có thể làm được kỳ tích: nhanh chóng thu hẹp khoảng cách
với các đối thủ đã có mặt lâu năm trên thị trường giữa lúc kinh tế thế
giới đang suy thoái? Đó chính là nhờ tiếng tăm của Uniqlo như một thương
hiệu về cải tiến trong công nghệ dệt.
Một trong những mặt hàng
bán chạy của Uniqlo là áo khoác đủ dày có thể giúp người mặc xua tan cái
lạnh mùa đông nhưng cũng đủ mỏng để có thể bỏ vào một túi xách nhỏ.
Fast Retailing cũng phát triển các loại sợi đặc biệt trong đó có một
loại sợi nhẹ, cách nhiệt gọi là Heattech, được sử dụng để làm áo lót
trong và các loại quần áo khác.
“Việc kết hợp ăn ý giữa kỹ thuật
với mẫu mã thiết kế đã làm cho Uniqlo trở nên đặc biệt”, Candace
Corlett, Chủ tịch hãng tư vấn Mỹ WSL Strategic Retail, nhận xét.
Yanai
là người cổ vũ mạnh mẽ cho cải tiến. Phương châm của ông là “Thay đổi
hay là chết”. Theo ông, đó là con đường duy nhất để lấy lại thời hoàng
kim của thập niên 1980 khi các công ty Nhật như Sony, Honda bành trướng
mạnh mẽ ra toàn cầu.
“Các công ty Nhật khác cổ vũ cho toàn cầu hóa
nhưng một số vẫn giữ cách làm cũ. Mỗi một người trong chúng ta cần phải
theo đuổi cách nghĩ “thay đổi hay là chết”, nếu không chúng ta sẽ không
thể có tương lai”, ông nói.
Yanai cho rằng các doanh nghiệp Nhật
cần phải lấy lại sự nhiệt huyết khởi nghiệp của thời hậu Chiến tranh Thế
giới thứ hai bằng cách từ bỏ quy trình ra quyết định dựa trên sự đồng
thuận và phong cách quản lý bóp chết lối suy nghĩ sáng tạo và cải tiến.
Tinh
thần cải tiến của Yanai được nhiều người xem như nguồn cảm hứng để vươn
lên. Haruto Shiroma, người sáng lập Mediwill, một tổ chức giúp các bệnh
nhân thu thập các thông tin trực tuyến về bác sĩ, là một trong số đó.
“Nếu
muốn tạo ra các sản phẩm cải tiến, chúng ta không thể khiến điều đó xảy
ra nếu không có những nhà lãnh đạo như Yanai”, ông Shiroma nói.
Bản
thân Yanai cực kỳ xem trọng nguyên tắc “Thay đổi hay là chết”: trước
văn phòng làm việc của ông ở Akasaka (Tokyo), có dán một tờ giấy đóng
khung rất trịnh trọng, trên đó ghi rõ dòng chữ tiếng Anh “CHANGE OR
DIE”.
Ông cho biết rất nhiều lần đã phải đối mặt với thử thách và
buộc phải lựa chọn giữa “thay đổi hay là chết”. Yanai thừa kế các cửa
hàng quần áo nam của cha mẹ mình tại Ube, một thị trấn nhỏ ở Yamaguchi.
Nhưng
khi ông tiếp quản, thì công việc kinh doanh tại cửa hàng đang gặp rất
nhiều khó khăn: Khách hàng ra đi để tìm kiếm cơ hội tốt hơn ở các trung
tâm công nghiệp mới đang bùng nổ ở Nhật. Nếu ông không đi theo công ty
sẽ không thể tồn tại. Vì thế, năm 1984, ông đã mở một cửa hàng ở
Hiroshima, đặt tên là Unique Clothing Warehouse, sau đó một năm thì gọi
tắt là Uniqlo.
Ngành bán lẻ Nhật khi ấy do các thương xá lớn chiếm
lĩnh. Hàng hóa tại các thương xá này được một mạng lưới các nhà thiết
kế, nhà sản xuất, các nhà bán sỉ và nhà phân phối cung cấp. Nhưng Yanai
đã không đi theo mạng lưới phân phối tốn kém này; ông quyết định kiểm
soát toàn bộ quy trình, từ thiết kế cho đến sản xuất, phân phối.
 |
| Doanh thu thuần của Fast Retailing, công ty mẹ của chuỗi thời trang Nhật Uniqlo, luôn tăng qua các năm | |
Việc
quản lý chuỗi cung ứng của Uniqlo có nghĩa là Yanai có thể kiểm soát
được chất lượng cũng như chi phí, từ đó có thể cung cấp cho khách hàng
những sản phẩm giá rẻ với chất lượng tốt. Ông đã thuê ngoài sản xuất ở
Trung Quốc và phần lớn các khoản chi phí tiết kiệm được thì ông chuyển
vào việc giảm giá bán cho người mua, những người đang rất dè dặt chi
tiêu do kinh tế suy thoái.
Cú hích đầu tiên của Uniqlo chính là
một chiếc áo vét lông cừu tung ra vào năm 1998 với giá chỉ 1.900 yen,
tương đương 15 USD. Trong khi vào năm đó, một chiếc áo sơ mi nam trung
bình đã có giá xấp xỉ 40 USD. Ngay lập tức, cái tên Uniqlo được nhiều
người biết đến.
“Yanai và Uniqlo đã làm nên một cuộc cách mạng”
tại Nhật, Kensuke Kojima, nhà tư vấn về thời trang ở Tokyo và tác giả
cuốn sách Uniqlo Syndrome (tạm dịch Hội chứng Uniqlo), nhận xét.
Kojima
cho biết dấu ấn của thương hiệu Uniqlo mạnh mẽ đến nỗi cả người giàu
lẫn người nghèo, ai ai cũng mặc đồ của Uniqlo. Bằng chứng là doanh số
bán của Uniqlo đã đạt 2 tỉ USD lần đầu tiên vào năm 2000.
Mặc dù
Uniqlo rất thành công tại Nhật, nhưng Yanai đã gặp không ít vấp váp khi
đưa Uniqlo ra nước ngoài. Năm 2005, Uniqlo đã tung ra 3 cửa hàng đầu
tiên ở các trung tâm thương mại tại New Jersey (Mỹ), nơi chẳng ai biết
đến thương hiệu Uniqlo. Đến năm 2006, cả 3 cửa hàng này đều bị đóng cửa.
Không
bỏ cuộc, Yanai lại thử một lần nữa vào năm 2011. Lần này, ông chọn các
địa điểm nổi tiếng như phố Fifth Avenue của New York. Ông cũng tung ra
một chiến dịch quảng cáo hoành tráng với sự góp mặt của 2 diễn viên nổi
tiếng của Hollywood là tài tử Orlando Bloom và nữ diễn viên xinh đẹp
Charlize Theron.
Ngay sau chiến dịch rầm rộ này, Uniqlo đã không
còn là “kẻ vô danh” nữa. Hiện giờ, Uniqlo đã có 7 cửa hàng tại Mỹ và
Yanai dự kiến sẽ đưa con số cửa hàng lên tới 200 vào năm 2020.
“Công ty đen”
Việc
phát triển nhanh không hề làm thay đổi cách Yanai điều hành doanh
nghiệp. Ông “cạch mặt” kiểu điều hành đặc trưng của người Nhật - quản lý
dựa trên sự đồng thuận. “Yanai xem phong cách quản lý truyền thống của
người Nhật như một nút thắt cổ chai”, Takayuki Kito, một đối tác tại
hãng tư vấn Roland Berger ở Tokyo, nhận xét.
Yanai tự đưa ra đường
hướng phát triển cho doanh nghiệp và trực tiếp can thiệp vào khâu thiết
kế và marketing. Ông duyệt mọi câu khẩu hiệu marketing; đôi khi ông còn
viết lại chúng vào phút chót. Đó là điều ít thấy ở các CEO Nhật. Thỉnh
thoảng ông tạt qua các cửa hàng Uniqlo mà không báo trước để xem cách
trang trí và dịch vụ của cửa hàng.
Ngay cả đến chế độ lao động của
Nhật, Yanai cũng có cách nghĩ và hành xử khác biệt. Theo văn hóa lao
động xưa nay của Nhật, công nhân thường trải qua sự nghiệp của họ tại
công ty đầu tiên họ vào làm việc.
Nhưng điều đó không xảy ra ở
Fast Retailing, vốn thường tuyển dụng những người các công ty khác không
để ý, như người thay đổi việc giữa chừng và người có kinh nghiệm làm
việc ở nước ngoài. Uniqlo thậm chí còn đưa người nước ngoài vào các vị
trí cấp cao. Đây là một điều không bình thường ở một công ty Nhật.
Không
phải ai cũng xem Yanai là ông chủ họ muốn được làm việc cùng. Giới báo
chí Nhật từng chạy các bài viết nói rằng nhân viên của ông than phiền về
các giờ làm việc kéo dài, tiêu chuẩn cao, áp lực lớn. Những bài báo như
thế đã khiến cho Uniqlo bị điểm mặt là “công ty đen”, nghĩa là đối xử
tệ với nhân viên.
Nhà báo Masahiro Watanabe đã có những bài phân
tích sâu về cách thực hiện các quy định lao động ở Fast Retailing và các
công ty khác, cho rằng cách Yanai đối xử với nhân viên rất là “không
Nhật Bản”. “Các công ty Nhật truyền thống thường đối xử nhân viên như
người trong gia đình. Còn Uniqlo lại cho rằng nhân viên chỉ như các linh
kiện và hoàn toàn có thể thay thế được”, Watanabe nói.
Yanai
không đồng tình với cách nghĩ này. Theo ông, các nhân viên người Nhật
“Chưa bao giờ làm việc dài giờ. Đó chính là vấn đề”. Ông cho rằng đó là
triệu chứng của một bệnh dịch có căn nguyên từ thành công của các công
ty Nhật ở thập niên 1980: “Nhật trở nên giàu có và trở nên hư hỏng”. Ông
khẳng định, nếu không thay đổi cách nghĩ và cách làm việc thì chắc chắn
họ sẽ chết.
(NCĐT)