Nội dung nổi bật:
- Uber: Công ty non trẻ với chỉ 5 năm tuổi đời đã cách mạng hóa
thị trường taxi tại hơn 230 thành phố trên 51 quốc gia mà không hề sở
hữu một chiếc xe nào.
- Alibaba: Doanh số bán hàng trực tuyến gần 300 tỷ USD đạt được
vào ngày 30 tháng 6 năm 2014, tập đoàn Thương mại điện tử Alibaba đã hầu
như thay đổi ngành bán lẻ tại Trung Quốc. Ngoài ra, Alibaba còn cố gắng
làm nên cuộc cách mạng ở các ngành truyền thống như: vận tải, tài
chính…
Sự sáng tạo trong công nghệ đã đẩy các công ty theo mô hình cũ sụp đổ
và làm mất công ăn việc làm của nhiều người. Nhưng “những kẻ phá rối”
cũng trình làng những cơ hội to lớn cho khách hàng, bản thân các “kẻ phá
hoại” và cho các công ty ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật mới
như gây quỹ nhờ đám đông (crowdfunding) hay khai thác dữ liệu lớn (big
data) gia tăng sự hiện diện và tầm ảnh hưởng của mình.
Nếu hiểu theo nghĩa gốc, từ “phá hoại” luôn mang nghĩa tiêu cực.
Nhưng trong năm 2014, “những kẻ phá hoại” đã tàn phá các mô hình kinh
doanh truyền thống ở khắp mọi nơi, đem lại cuộc cách mạng mới ở nhiều
lĩnh vực, theo biên tập viên Sarah Gordon của tạp chí Business.
Công nghệ chính là công cụ mới tiếp tay cho những kẻ sáng tạo phá kẻ
này, ranh giới tồn tại giữa các ngành đang dần bị xóa mờ. Amazon đã
chuyển hướng từ công ty chuyên bán sách thành nhà bán lẻ tổng hợp trực
tuyến và hiện đang có kế hoạch phát triển thị trường giao nhận hàng hóa
bằng máy bay không người lái (dorne). Apple thực hiện cuộc khuấy động
thị trường âm nhạc và viễn thông, và hiện giờ bắt đầu chuyển sang tấn
công cổ tay người tiêu dùng với thiết bị đeo. Sáu năm sau khi ra đời,
Airbnb đã có thể cung cấp được số phòng cho khách nhiều hơn cả các tập
đoàn khách sạn hàng đầu thế giới như IHG hay Hilton.
Dĩ nhiên, sự đổi mới là khái niệm tồn tại lâu dài theo thời gian. Và
cũng không có gì mới về các công ty “sáng tạo phá hoại” hay về khả năng
tưởng tượng của những người khai sinh ra chúng.
“Nếu tôi hỏi một người bất kỳ xem họ muốn có cái gì, tất cả họ đều nói muốn một con ngựa nhanh hơn,”
Henry Ford đã cho biết như vậy trước khi tạo ra cuộc cách mạng cho
ngành vận chuyển bằng cách dẫn đầu trong công cuộc cách mạng hóa phương
thức di chuyển của loài người với dây chuyền sản xuất hàng loạt xe hơi
giá rẻ.
Nhưng những gì tạo nên cảm giác khác biệt ngày hôm nay chính là phạm
vi và số lượng các cá nhân cũng như công ty đang ra sức đảo ngược các mô
hình kinh doanh truyền thống trên khắp thế giới. Đó chính là các phương
tiện truyền thông xã hội đang thách thức giới làm báo phải đổi mới, tự
tái tạo lại; hay là các kỹ thuật hiện đại thay đổi cách thức chúng ta
mua sắm quần áo, xem bộ phim mới nhất hay gọi taxi; hay sự gia tăng hiệu
quả định giá giúp các nhà bán lẻ có thể bán được hàng với giá rẻ hơn,
“các kẻ sáng tạo phá hủy” dường như hiện diện khắp mọi nơi.
Cùng xem qua tầm ảnh hưởng của các kẻ sáng tạo phá hủy trong các ngành công nghiệp khác nhau trên toàn cầu.
Uber - Đối thủ bị phá rối: Tim Bradshaw ở San Francisco và Murad Ahmed ở London
Hiện tại, Uber dưới sự dẫn dắt của CEO Travis Kalanick đã hiện diện tại hơn 230 thành phố, được định giá
40 tỷ USD trên thị trường và có kế hoạch doanh thu 2015 đạt mốc 10 tỷ USD.
Trải qua đầy thăng trầm với hàng tỷ USD vốn huy động được qua các
vòng tăng vốn, bị cấm ở nhiều thành phố trên thê giới và tốc độ mở rộng
đáng kinh ngạc ở các thành phố khác, Uber, ứng dụng cung cấp dịch vụ gọi
xe theo chuyến như taxi, đã trở thành hình mẫu của sự sáng tạo phá hủy
tại thung lũng Silicon.
Công ty non trẻ với chỉ 5 năm tuổi đời đã cách mạng hóa thị trường
taxi tại hơn 230 thành phố trên 51 quốc gia mà không hề sở hữu một chiếc
xe nào. Bản thân Uber chính là một thị trường kết nối các lái xe độc
lập và các tài xế taxi với hành khách thông qua ứng dụng trên điện thoại
di động, được sự hỗ trợ đắc lực của đội ngũ phân tích big data, Uber
đảm bảo hành khách chỉ cần ngồi trên xe cho đoạn đường cần đi không quá 5
phút.
Được dẫn dắt bởi CEO và cũng là đồng sáng lập Travis
Kalanick, Uber đã nghiền nát các công ty khởi nghiệp cạnh tranh trong
thị trường “chia sẻ chuyến đi” cũng như các nghiệp đoàn taxi.
Uber hiện đang được định giá ở mức 41 tỷ USD sau khi huy động được nguồn
vốn 1,2 tỷ USD trong vòng gọi vốn mới nhất hồi tháng 12/ 2014.
Để chiến thắng trong cuộc chiến trực diện này, Uber đã thực hiện
chiến lược hạ giá các chuyến đi như là một phần trong chiến lược tiêu
hao sinh lực các đối thủ cùng thị trường ứng dụng chia sẻ các chuyến đi
cũng như dịch vụ xe taxi truyền thống. Chiến lược này đã thành công khi
chứng kiến một ứng dụng chia sẻ các chuyến taxi khởi nghiệp từ San
Francisco sụt giảm hơn 60% thị phần chỉ trong vòng chưa tới 2 năm, và là
nguyên nhân cho sự rút lui khỏi thị trường Bắc Mỹ của Hailo – ứng dụng
nền tảng chia sẻ các chuyến taxi có nguồn gốc từ London, Anh. Hailo than
phiền rằng họ hoàn toàn không thể có được phương án hiệu quả để chống
lại chiến thuật định giá kiểu Uber.
Một vài lái xe cho Uber đã lên tiếng cáo buộc công ty này ép họ phải
làm việc trong khoảng thời gian dài hơn nhưng không tăng mức chi trả.
Sự phản kháng dữ dội dường như đã bắt đầu. Giới chức quản lý, đặc
biệt là ở khu vực Châu Âu, đã tung ra các cáo buộc nhắm vào hoạt động
điều hành của công ty, trong khi đó đôi lần Uber cũng đã tự nguyện chui
đầu vào rọ khi có các hành động được xem như kiểu tự phá hoại. Vào tháng
11 vừa qua, một trong các nhà điều hành cấp cao của Uber đã có phát
biểu gây tranh cãi khi cho rằng Công ty nên thuê thám tử để điều tra
thông tin về “đời sống cá nhân” của các nhà báo đối lập. Phát biểu này
đã gây ra một cơn bão chỉ trích không lâu ngay sau đó.
Vụ việc lần này đã dẫn đến rất nhiều dấu hỏi về văn hóa doanh
nghiệp của Uber, mà hình ảnh phản chiếu chính là đại diện người đứng
đầu, liệu rằng đây có phải là gót chân Achilles của gã khổng lồ mới nổi
này?
CEO Kalanick cho rằng Uber thường xuyên phải đối đầu với các chiến
dịch chống đối có màu sắc chính trị khi mở rộng tới các thành phố mới,
được khởi nguồn từ các tài xế taxi. Cuối cùng, Uber đã tuyển David
Plouffe, cựu cố vấn cho Tổng thống Barack Obama, đứng đầu bộ phận chính
sách của công ty vào tháng 8/ 2014.
“Tôi không đồng tình với ý kiến cho rằng công ty đang gặp vấn đề về mặt hình ảnh,” Plouffe cho biết trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Vanity Fair.
“Tôi thực sự nghĩ rằng khi bạn là một kẻ sáng tạo phá hoại thì bạn chắc chắn phải hứng chịu mũi tên từ rất nhiều người.”
Và như là một phần trong cuộc đua hướng tới mốc doanh thu 10 tỷ trong năm 2015.
Uber đã chứng tỏ rằng họ không hề thỏa mãn vì đang độc tôn trong thị trường taxi.
Công ty hiện đang thử nghiệm các dịch vụ vận chuyển không chỉ dành cho
người như: giao burger tại Beirut, thử nghiệm dịch vụ mới với tình hình
giao thông mang tính chu kỳ như ở New York, chuyên chở thú cung ở
Seattle.
CEO Travis Kalanick của Uber
đã nghiền nát các đối thủ cạnh tranh từ các nghiệp đoàn taxi cho đến
các ứng dụng chia sẻ chuyến đi khác, nhưng sự phá hủy sáng tạo này được
xem như là sự vận động hiển nhiên của quy luật cuộc sống.
Alibaba — Đối thủ bị phá rối: Charles Clover, Bắc Kinh
Với doanh số bán hàng trực tuyến gần 300 tỷ USD đạt được vào ngày 30
tháng 6 năm 2014, tập đoàn Thương mại điện tử Alibaba, với mô hình bán
hàng trực tuyến giống với eBay, đã hầu như thay đổi ngành bán lẻ tại
Trung Quốc.
Thế nhưng hiện giờ Alibaba, cũng như chính các đối thủ của
mình, đang cố gắng hiện diện trong mọi lĩnh vực từ taxi cho tới các dịch
vụ tài chính – họ đang ra sức lùng sục các miếng bánh béo bở từ các
nguồn tài sản nhà nước được định giá thấp hơn nhiều so với thị trường.
Alibaba hiện đang sở hữu một phần ứng dụng gọi taxi Kuadi Dache, giúp
điều phối gia tăng hiệu quả các chuyến taxi. Trong khi đó, Yu’E Bao,
một quỹ thuộc Alibaba, hoạt động trên thị trường tài chính, cung cấp các
khoản cho vay như một ngân hàng và đề xuất mức lãi suất tiết kiệm cao
hơn ngân hàng, đã thu hút được nguồn vốn lên đến 534 tỷ Nhân dân tệ
(tương đương 86,5 tỷ USD) cho đến cuối tháng 9/ 2014.
Joe Tsai, phó chủ tịch điều hành của Alibaba và cũng là cánh tay phải
đắc lực của nhà sáng lập Jack Ma, đã cho tạp chí Financial Times biết
rằng ngành dịch vụ tài chính và chăm sóc sức khỏe là những lĩnh vực lớn
có thể nhận được sự “sáng tạo phá hủy” từ công nghệ để thoát khỏi tình
trạng hiện tại bởi vì tình trạng hiện thời của các lĩnh vực này đang rất
lạc hậu, không đáp ứng kịp nhu cầu đòi hỏi của xã hội
Nhưng Tsai cũng phải thừa nhận các bước xâm nhập vào các lĩnh vực có
sự bảo hộ của nhà nước, như ngành tài chính, không được suôn sẻ như họ
dự định.
Tsai thừa nhận kế hoạch lấn sân sang lĩnh vực cung cấp các dịch vụ
tài chính, điển hình là quỹ tiền tệ trực tuyến Yu’E Bao, có một bước lùi
sau khi Ngân hàng Trung Ương Trung Quốc quyết định cấm công ty triển
khai kế hoạch thẻ tín dụng ảo vào mùa xuân 2014.
Dường như sự ra đời của đối thủ cạnh tranh đến từ thế giới sẽ gây hại
cho Union Pay, công ty Nhà nước độc quyền cung cấp thẻ tín dụng ở Trung
Quốc. “Ngân hàng Trung Ương đã phát đi một thông điệp rất rõ ràng: “Hãy
giảm nhịp độ mọi việc xuống một chút. Chúng tôi muốn có thời gian để
hiểu bản chất thật sự những cuộc biến đổi này là như thế nào, các bạn
hãy đem đến một cuộc cải cách thay vì là sự ‘phá hoại’,” Tsai phát biểu.
Đằng sau lĩnh vực bán lẻ:
Tập đoàn thương mại điện tử Trung Quốc Alibaba đang vẽ nên biểu đồ xâm
nhập và tái định dạng những gì chúng ta thường thấy ở các dịch vụ tài
chính truyền thống.
Mai Trâm
Theo Trí Thức Trẻ/FT